Ғүмер йомғағын һүтеп

Миңсара Әбүбәкир ҡыҙын тормош иркәләмәй. Кесе йәштән төрлө ҡыйын­лыҡтарҙы, аслыҡ-яланғаслыҡты, юҡ­лыҡ­ты күрергә тура килә. Шәрипҡол ауы­лында тыуһа ла, әсәһе уны яҙмыш ҡу­шыуы буйынса үҙенең тыуған Баҡса­лыһына ике йәш ярымлыҡ ҡына сағында эйәртеп алып ҡайтып китергә мәжбүр була. Бер аҙҙан әсәһе ҡабат тормош ҡора, һәм бер-бер артлы биш ҡустыһы донъяға килә. Ҡыҙ йорт эштәрендә булышып, туғандарын ҡарашып, әсәһенең ҙур ярҙамсыһына әйләнә. Һуғыш һәм унан һуңғы ауыр йылдарҙа улар донъя йөгөн бергәләшеп тарталар һәм ололар менән бер рәттән колхоздың ауыр эштәрен башҡаралар.
- Бер мәл әсәйем ауырып киткәс, үҙе урынына баҫыуға мине ебәрҙе. Был саҡта миңә 12 йәштәр тирәһе ине. Үҙемдең ойоҡбашым булмағас, әсәйемдең иҫке­реп, ҡатып бөткәнен кейеп барҙым. Өл­кән ҡатындар менән бер рәттән көлтәләр бәйләп, өйөп ҡуябыҙ. Улар кис еткәс нормаларын үтәп ҡайтып киттеләр. Мин иһә йөкләмәмде тултырыр өсөн ҡараңғыға тиклем эшләнем. Ә ҡайтһам, өйҙә яңы тыуған сабый ята! Баҡтиһәң, әсәйем бала табырға тулғаҡ тотоп ауырыған икән... Уның бала тапҡанға тиклем ауыр эштә эшләп йөрөүенә иҫең китерлек!
Артабан да әсәйем урынына эшкә йөрөүемде дауам иттем. Өлкәндәрҙән ҡалышыуым арҡаһында, бирелгән норманы тултырыу өсөн баҫыуҙа бер үҙем генә ҡалып эшләнем.
Өйҙә лә эш йырып сыҡҡыһыҙ. Йыш ҡына ауылдың теге осондағы бер апай­ҙарға һөт айыртырға йөрөйөм. Аҙаҡ уны эшкәртәм. Шунан еләк йыйып ҡайтып, уны ойотҡан һөткә ҡушып туғандарымды ашатам.
Ҡатындар баҫыуҙа эшләгән осорҙа ба­лаларҙы йәслегә ҡалдыралар ине. Бер мәл ҡустыларымды алып барғанда, юлда бригадир Шәрифулла ағай Алдаҡаев осрап: “Үҙең дә йөрө, тамағың да туйыр, туған­дарыңды ла, башҡа балаларҙы ла ҡарарға ярҙамлашырһың”, - тине. Шулай итеп, бер аҙ ваҡыт йәслелә лә эшләргә тура килде – иллеләп баланы ҡараштым.
Ә йәйҙәрен усаҡлыҡта бешеренеү өсөн сыбыҡ-сабыҡты ҡул менән һын­ды­рып алып ҡайта инем. Урман-ҡырҙарҙа йөрөгәндә асығыуымды баҫыр өсөн төр­лө үләндәр ҙә ашаным. Яңыраҡ иҫкә тө­шөрөп, һанап ултырҙым, баҡтиһәң, мин утыҙ төр үлән ашағанмын икән! Шуға күрә ғүмерем оҙондор, тип уйлайым.
Шуны ла әйтеп уҙайым: ҡусты­ларым­дың аяҡ кейеме юҡ, ни хәл итһендәр ин­де, улар ялан аяҡ йөрөп, батҡаҡлы быс­­раҡ аяҡтары менән иҙәнде тапайҙар. Мин иһә улар артынан иҙәнде һуҡранмай ғына йыуып сығарам. Әйткәндәй, туған­дарымды мин нисек яратам, улар ҙа мине шулай яратты, апай, тип кенә торҙолар. Барыһы ла үҫтеләр, тик, ҡыҙғанысҡа кү­рә, донъя көткән мәлдәрендә ваҡытһыҙ сирҙәрҙән вафат булдылар. Береһе хатта ҡулымда үлде...
Бала сағыбыҙҙа аслыҡ, яланғаслыҡ, юҡлыҡ үҙәктәргә үтте. Нисек кенә булһа ла, иҫән ҡалып, ауырлыҡтарҙы еңеп сыҡ­тыҡ. Әйткәндәй, үгәй атайым һуғышҡа киткәндә ике туғаным тыуып ҡалғайны, шунан аяғы ғәрипләнеп, 1944 йылда ҡул­тыҡ таяғында ҡайтты. Оҙаҡ та тормайынса колхоз идаралығына иҫәпсе булып эшкә урынлашты. Артабан ғаиләлә тағы өс малай тыуҙы. Үҙемдең атайым булмаһа ла, мине бик яратты, үҙ ҡыҙы кеүек күрҙе. Уның эштән ҡайтҡас, өшөп ҡуймаһын тип, гел өҫтөмдө яп­ҡанын әле булһа йылы хәтирәләр менән иҫкә алам, - тип уйҙарын һүтте уҙаман.
Миңсара Әбүбәкир ҡыҙына мәктәптә оҙаҡ уҡыу мөмкинселеге теймәй, уҡырға зирәк ҡыҙ, юҡлыҡ арҡаһында, 6-сы кластан һуң уҡыуын ташларға мәжбүр була. Шулай колхоз эшенә тотона. Йәш кенә көйө сөгөлдөр үҫтерә, звено етәксеһе лә була. Шунан фермала һыйырҙар һауа. “Иртә таң­дан, бар кешеләр йоҡлағанда, резина итектәр кейеп китәбеҙ. Һыйыр һауыу ғы­на түгел, биҙрәләр менән апра, силос та­шыйбыҙ, һауылған һөттө лә махсус бүл­­мәләге һауыттарға үҙебеҙ алып бара­быҙ, мал аҫтын да таҙартабыҙ. “Победа” колхозы буйынса алтмыш һауынсы ара­һынан иң алдынғыһы булып танылып, ми­ҙал менән дә бүләкләндем, - тип иҫкә алды ул.
Артабан инде тәбиғәттән бирелгән белеме, зиһене арҡаһында иҫәп-хисапты яратҡан Миңсара Юнысова егерме йыл һатыусы булып эшләй. Көслө лә булған: ул саҡтарҙа магазинға тоҡлап, йәш­ник­ләп ҡайтарылған аҙыҡ-түлекте, тауарҙы үҙе күтәреп ташый...
Ғөмүмән, уҙа­ман­дың тотош хеҙмәт юлы ауылы менән бәйләнгән. Әүҙем, үткер ҡатын йәмәғәтселек эшенә лә йәлеп ителә. Дүрт тапҡыр ауыл Советына депутат итеп һайлана. Ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы булараҡ концерттар ойоштороуҙа ҡатнаша, үҙе лә йырлай. Район ҡулланыусылар ойошмаһы буйынса ауыл магазинын тикшереү эше лә уға йөкмәтелә. Барлыҡ эш дәүерендә уның тырыш, намыҫлы хеҙмәте, әлбиттә, билдәләнмәй ҡалмай – миҙал һәм бихисап Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнә.
Миңсара Юнысова оҙон ғүмер эсендә шатлыҡтарҙы ла, ҡайғыларҙы ла, ауыр­лыҡ­тарҙы ла күп кисерә. Ауылдашы Зи­нур Мансур улы менән тормош ҡороп, өс балаға ғүмер бирәләр. Матур итеп тырышып донъя көтәләр, заманына ҡарата ҙур йорт һалып сығалар. Тырыш ҡатын үҙал­лы күлдәктәр тегергә өйрәнә. Тәүҙә ҡул ме­нән тегә, бер аҙҙан тәжрибә туплағас, теген машинаһы һатып ала һәм ауылдаштарына төрлө кейемдәр тегеп, аҡса эш­ләй.
Тик иренең генә ғүмере ҡыҫҡа була, йөрәк өйәнәгенән ваҡытһыҙ донъя ҡуя. Ҡатын 38 йәшендә генә тол ҡала. Бер үҙе ҡыҙҙарын һәм улын аяҡҡа баҫтыра. Артабан йәшәү өсөн көстө балаларынан ала. Әле иһә уларҙың ҡәҙер-хөрмәтендә күңел йылы­һын тойоп йәшәй. Балаларының ба­рыһы ла Өфө ҡалаһында йәшәйҙәр. Улар төрлө өлкәләрҙә әсәләре кеүек лайыҡлы хеҙмәт итә. Мәүсиләһе менән Фә­ниәһе үҙҙәре хаҡлы ялдалар, ә Флүре пенсияла булһа ла, троллейбус водителе булып эшләүен дауам итә. Ейән-ейән­сәрҙәре лә үҙ уңыштары менән ҡыуан­дырып тора.
Йор һүҙле, теремек, яҡшы зиһенле, тор­мош һөйөүсән уҙаман һәр атҡан таң­ды һөйөнөп ҡаршылай. Олпат йәшкә ете­үенә ҡарамаҫтан баҡсала йәшелсә үҫтерә, тауыҡтар аҫрай, йәйҙәрен ҡаҙ, брой­лер­ҙар ҙа ала. 75 йәшенә тиклем һыйыр тотҡан.
Һәр кем тормоштоң ҡәҙерен белеп йә­шәһен ине, тип оҙатып ҡалды сыҙамлыҡ өлгөһө булған уҙаман.
Фәниә Сәлимгәрәева.
Автор фотоһы.