Тыл ветераны әле лә күтәренке рухлы

Тыл ветерандарының һәр береһе тураһында тарихи китап яҙырлыҡ. Нәҡ ошондай тимер холоҡло, оло йөрәкле, эшсән, Ватаныбыҙҙың ысын патриот­тары Бөйөк Еңеүҙе яҡынлашты­рҙылар ҙа инде.

Түбәнге Төкөндә тыуып үҫеп, әлеге көндә лә бында донъя көтөүсе 95 йәшлек Сәлимә Әл­мөхәмәтованың бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Меңәрләгән тыл эшсәндәре кеүек ул да еңеүгә үҙ өлөшөн индерә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда уға ни бары 11 йәш кенә була.

- 1941 йылдың 22 июне әле­геләй хәтеремдә. Ул ваҡыт­тарҙа Иҙел буйында пароходтар күп йөрөй ине. Ҡыҙыҡ күреп, ауыл балалары менән күмәклә­шеп гелән уларҙы күрергә бара торғайныҡ. Бер көнө шулай па­роходтар ҡарап, көлөшә-көлөшә ауылға ҡайтһаҡ: “Һуғыш сыҡты, һуғыш! Гитлер һуғыш башлаған!” - тип ҡысҡыра-ҡысҡыра бөтә халыҡ урамға сыҡҡан, - тип иҫкә ала Сәлимә Бәдғетдин ҡыҙы ул ҡурҡыныс көндәрҙе.

Түбәнге Төкөн ауылында 4-се класты бөткәс, уҡыуын Күлләр мәктәбендә дауам итә. 8-9-сы кластарҙы Ғафури районының Еҙем-Ҡаран ауылы мәктәбен­дә уҡый. Атаһы йөрәк сиренән вафат булғас, әсәһе Хәлимә Әл­мөхәмәтоваға һәм өс һеңлеһе, бер ҡустыһына оло терәк була. Улар бергәләшеп ауыр замандың бар михнәттәрен үҙ иңдәрен­дә күтәрә. Аслыҡтан ҡотҡарыр өсөн бер һеңлеһен интернатҡа ебәрергә мәжбүр булалар. Был ваҡиғаны ул ауыр кисерә.

- Ул замандарҙа балалар күмәк булды. Сит ауылда уҡыған саҡта бергәләшеп фатирҙа торҙоҡ. Уҡырға теләгем көслө булһа ла, 10-сы класҡа бара алманым, сөнки аслыҡ-яланғаслыҡ үҙәккә үткәйне. Хатта, ашарға үлән дә еткереп булманы. Йыуа һәм ри­зыҡҡа яраҡлы башҡа үлән эҙләп, Иҙел буйына хәтлем төшә инек. Ауылдың ир-егеттәре һуғышҡа китеп бөткәс, колхозға ла ярҙам итергә кәрәк. Инәйемдәр менән бергә утауға ла йөрөнөк, бесәнен дә йыйыштыҡ, бәләкәс туғанда­рыбыҙҙы ла ҡараштыҡ. Колхозда эшләмәгән эш ҡалманы инде. Һуғыш барһа ла, ас-яланғас булһаҡ та, үҙ күңелебеҙҙе үҙе­беҙ күрергә тырышып, йырла­ша-йырлаша эшләнек. “Һуғыш бөттө!” - тигән шатлыҡлы хәбәрҙе ишеткәс, урам буйлап флагтар күтәреп йөрөнөк, - тип хәтер ептәрен һүтә ул.

Һуғыштан һуңғы осор ҙа еңелдән булмай. Сәлимә Бәдғет­дин ҡыҙы фермала иҫәпсе бу­лып эшләгән саҡта, көн һайын үҙе ат егеп, 18-шәр феләк һөттө Ҡамышлының һөт пунктына ташый. Ҡоролоҡ йылдарында мал аҙығы етмәү сәбәпле, фер­малағы һыйырҙарҙың күпләп үлеүенә лә шаһит була. Ферма­ла эшләгән саҡта, почта ташыу эшен дә уға ышанып тапшыра­лар.

- Элек гәзит-журналдарға яҙылыусылар байтаҡ булды. Хаттар ҙа күп килә ине. Көн дә Ҡамышлынан ат егеп йәки йәйәүләп гәзит ташыйым. Бер көн генә ял эләгә ине, ә хәҙер аҙнаһына ике генә баралар, - ти тыл ветераны был турала.

Бер йыллыҡ курста агро­ном һөнәренә лә эйә була ул. Тормошҡа сыҡҡас, күп йылдар Иҫке Бәпес ауылында донъя көтә. Бында ул ауыл Советы ха­кимиәтендә секретарь, бухгал­тер булып эшләй. Күпләп малын да аҫрай, баҡса ла үҫтерә, төр­лө байрам кисәләрендә сығыш яһарға ла өлгөрә.

Ҡыҙғанысҡа, Сәлимә Әл­мөхәмәтоваға бала ҡайғыла­ры күрергә лә тура килә. Улы бәләкәй сағында уҡ мәрхүм булһа, Миннира ҡыҙы һәм кей­әүе, ейәне, бер туған һеңлеләре һәм ҡустыһы иртәрәк донъя ҡу­ялар.

Хаҡлы ялға сыҡҡас, ул кире тыуған ауылы Түбәнге Төкөн ауылына ҡайтып төпләнә. Әлеге көндә бер үҙе йәшәй. Нәнәйем тип өҙөлөп тороусы, Өфөлә йәшәгән берҙән-бер ейәне Рөстәм – уның оло терәге, ярҙамсыһы.

Тормоштоң асыһын-сөсөһөн етерлек татыған быуын вәкиле әле лә асыҡ зиһенле, күтәренке рухлы. “Китә ҡаҙҙар Донбас­сҡа, мин дә уйлап торам әле шул ҡаҙҙарҙан ҡалмаҫҡа”, - тип таҡ­маҡтарын да әйтә йәш саҡтарҙа сәхнәләрҙә әүҙем сығыш яһаған Сәлимә Бәдғетдин ҡыҙы.

Өйөмә һыу үткәрергә ине, тип хыяллана Сәлимә инәй. Шулай уҡ ауылда социаль хеҙмәткәр булмауына ла зарланып ала.

- Һуғыш тиҙерәк тамам­ланһын, донъяларыбыҙ имен булһын! Балаларыбыҙ үҙҙәре теләгән уҡыу йорттарында бе­лем алһындар, хәҙер уның өсөн бөтә мөмкинлектәр ҙә бар, - ти­гән изге теләктәр менән оҙатып ҡалды бөгөнгө тормош өсөн ха­фаланған тыл ветераны.

Сәлимә Әлмөхәмәтованың яҙмышы – бер ғаиләнең та­рихы ғына түгел, ә ул замандарҙа йәшәүсе бар быуындың йылъ­яҙмаһы. Улар ҡулдарына ҡорал алмаһалар ҙа, көн-төн тип тор­майынса, үҙҙәренең намыҫлы хеҙмәте менән Бөйөк Еңеү өсөн тос өлөш индергән. Тыныс тор­мош өсөн көрәшеүселәрҙең ба­рыһына ла мәңгелек дан!

Розалия НАЗАРОВА.

Автор фотоһы.