Даирә
+17 °С
Облачно
Мәҙәниәт
25 Марта 2021, 08:02

Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә барып етә

Ойоштороусы ла, йырсы ла, режиссер ҙа, хореограф та, рәссам да, тегеүсе лә, хатта психолог та... Ауылдарҙа ең һыҙғанып эшләүсе мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә алдарында торған бурыстарын башҡарыу өсөн төрлө һөнәр эйәләренә әүерелергә тура килә. Улар фиҙаҡәр хеҙмәте менән мәҙәни-әхлаҡи ҡиммәттәрҙе һаҡлап ҡалыуға һәм байытыуға булышлыҡ итә, ауыл тормошона йәм өҫтәй. Һөнәри байрамдары алдынан был маҡтаулы һөнәр эйәләре менән “түңәрәк өҫтәл”гә йыйылдыҡ. Бишауыл-Уңғар, Иҫке Бәпес, Түбәнге Төкөн ауылдарынан мәҙәни ойоштороусылар Фәһимә Абдрафиҡова, Наилә Ишемғолова, Вәсилә Сәхәпова, Прибельский күп функциялы үҙәгенең “Аҡ тирмә” башҡорт театры режиссеры Фәнзиә Өмәтҡолова, режиссер ярҙамсыһы Линара Ғафарова менән әңгәмәләшеүебеҙҙе һеҙҙең иғтибарға ла тәҡдим итәбеҙ.

Эльнара Шаймарҙанова:
- Мәҙәниәт тиһәң, күҙ алдына концерт-театрҙар, күргәҙмәләр, репетициялар, конкурс-фестивалдәр һәм башҡа тамашалар килеп баҫа. Ысынлап та, эшегеҙ күп һәм тулыһынса рухи яҡтан бирелеүҙе талап итә. Һеҙҙең фекерегеҙсә, был тынғыһыҙ эштең маҡсаты, мәҙәниәттең төп миссияһы нимәлә ул? Күңелегеҙ түрендә ниндәй ниәттәр йөрөтәһегеҙ?
Фәһимә Абдрафиҡова:
- Әйләнә-тирәбеҙ нисек кенә алға үҫешмәһен, матди яҡтан нығынмаһын, иң төп байлығыбыҙ – ул рухи байлыҡ. Рухы яҡтан ныҡлы, күңелендә-дәрте илһамы булған кеше - сәскә атҡан гөл кеүек булһа, рухһыҙ кешене тамырһыҙ ағасҡа тиңләргә мөмкин. Ә нимә һуң ул рухи байлыҡ? Ул тирә-йүндәге матурлыҡты күрә белеү, кешеләргә ихтирамлы ҡараш, мөхәббәтле булыу, әҙәп-әхлаҡ һәм башҡалар. Мәҙәниәт аша, тәү сиратта, кешеләрҙе тәрбиәләргә, уларҙың күңелдәренә ошо мәңгелек ҡиммәттәрҙе һеңдеререгә бурыслыбыҙ, тигән уйҙамын. Ошо маҡсатта хеҙмәт итеп ятҡан көнөбөҙ. Бишауыл-Уңғар ауылында, аллаға шөкөр, мәҙәниәтте яратҡан, уның ҡәҙерен белгән һәләтле халыҡ йәшәй. Улар клуб тормошонда ла әүҙем ҡатнашалар, тамашаларға ла ихлас йөрөйҙәр. Мәҙәниәт усағыбыҙҙа “Мираҫ” фольклор, “Йондоҙ” инструменталь (ҡумыҙ, ҡалаҡтар) ансамблдәре, “Илһам” әҙәбиәт, “Оҫта ҡулдар” ҡул эштәре түңәрәктәре эшләп килә. Дөрөҫөн әйткәндә, мин эшләй башлаған йылдарҙа, әҙәм көлдөрөп сәхнәлә йөрөйөкмө, тиеүселәр ҙә юҡ түгел ине. Һүгенеп, тәмәке тартып, иҫереп йөрөү оят ул, ә сәхнәлә балҡып баҫып тороу - үҙе бер дәрәжә, ти торған инем. Хәҙер инде кешегә инәлеп йөрөргә кәрәк түгел, клуб - ул үҙенә тартып тороусы усаҡ, мәҙәниәтте һөйөүселәр бында үҙе ылыға.
Наилә ИШЕМҒОЛОВА:
- Эйе, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренә тәү сиратта халыҡ менән уртаҡ тел табырға кәрәк. Тыҡылдатып баҫып, сумочкаңды тотоп килеп, клуб ишеген асып-ябып ҡына эште алға алып барып булмай. Халыҡ менән бергә һәм берҙәм эшләү мөһим. Кесене – кесе, олоно оло итергә кәрәк, балалар менән аралашаһың бала булып китәһең, йәштәр менән дә йәштәрсә һөйләшеп, күңелдәрен юл табаһың. Коллективыбыҙ берҙәм, татыу. Хеҙмәттәшем Гөлназ Тәхәү ҡыҙы малай-ҡыҙҙарҙы ҡубыҙҙа уйнау серҙәренә өйрәтә. Илдар Хәсәнов – йыр-моңға ла маһир, актер оҫталығына ла эйә. Мин үҙем 1993 йылдан алып “Бөрлөгән” фольклор ансамблен етәкләйем, Коллектив ағзалары, мин шунда таҡмаҡ ишеттем әле, тип үҙҙәре шылтыраталар, үҙем дә таҡмаҡтар сығарам. Бергәләшеп йолалар өйрәнәбеҙ, элекке уйындарҙы иҫкә төшөрәбеҙ. Әле яңыраҡ “Күлдәк ҡотлау” йолаһын өйрәндек. Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек сиктәрендә уларҙың ярҙамы һәм терәге бик ҙур. Бергәләшеп түшелдеректәр һәм башҡа милли биҙәүестәр эшләйбеҙ. Хәҙер ниндәй сара булһа ла ағинәйҙәребеҙ балҡып, матур итеп милли биҙәүестәрҙә йөрөйҙәр. Был да үҙенә күрә тәрбиәүи сара, тип уйлайым, сөнки үҫеп килеүсе быуын уларҙы күрә, өлгө ала.
Фәнзиә ӨМӘТҠОЛОВА:
- Беҙ ҙә үҙебеҙ ҡуйған спектаклдәрҙән һуң, әҙ генә булһа ла балаларға, кешегә файҙа килтергәнбеҙҙер, тибеҙ. Мин “Аҡ тирмә” халыҡ театрын, шулай уҡ “Йыуаса” фольклор ансамблен етәкләйем. Башҡорт тамашалары аша туған телгә иғтибар арттырабыҙыр, тип уйлайым. Беҙҙең театрыбыҙға 1950 йылда Яхъя Ҡолшәрипов нигеҙ һалған. 1970 йылда уға халыҡ театры исеме бирелә. Үҙем 2014 йылдан бирле эшләйем. Һөнәрем буйынса аҙыҡ-түлек өлкәһендә технолог булһам да, хәҙер үҙемде мәҙәниәттән башҡа күҙ алдына ла килтерә алмайым. Театр һәм фольклор ансамбле коллективтарында төрлө һөнәр эйәләре
бар, оло йәштәге пенсионерҙар ҙа, йәштәр ҙә туплаған. Башҡа ауылдарҙан да киләләр. Мәҫәлән Таһир Дәүләтбаев Һәүәләй ауылынан булһа, Гөлсара һәм Мөҙәрис Алдаҡаевтар һәм уларҙың улдары Марсель – Баҡсалынан. Әлеге ваҡытта “Аты барҙың дәрте бар” комедияһын әҙерләү менән мәшғүлбеҙ. Беҙҙең Прибельский ауылында төрлө халыҡ вәкилдәре йәшәһә лә, башҡорт тамашаларын яратып ҡарайҙар, гастролдәр менән дә йөрөйбөҙ. Спектаклдәребеҙҙә төрлө темаларҙы сағылдырырға тырышабыҙ. Мәҫәлән, “Китмәгеҙ, торналар” спектакле имен булмаған ғаиләләр тураһында. Уның премьераһына махсус рәүештә балаларын тәрбиәләүгә илке-һалҡы ҡараған ғаиләләрҙе саҡырҙыҡ. Уларҙың унауһының береһенә генә лә саҡ ҡына булһа ла ыңғай йоғонто яһаһаҡ, беҙ үҙ бурысыбыҙҙы үтәгәнбеҙҙер, тим. Ғөмүмән, тетарҙың тәрбиәүи йоғонтоһо бик ҙур ул, минеңсә.
Бая һеҙ мәҙәниәттең төп миссияһы нимәлә, тигән һорау биргән инегеҙ. Шуға яуап биреп үткем килә. Быуаттар төпкөлөнән килгән йәдкәрҙәребеҙе – йыр-моңобоҙҙо, йолаларыбыҙҙы быуындан-быуынға тапшырыу эше лә беҙҙең иңдә. Беҙ күрһәтмәһәк, өйрәтмәһәк, балаларыбыҙ боронғо йолаларыбыҙҙы, халыҡ йырҙарын ҡайҙан өйрәнер? Үҙҙәренән һуң килгән быуынға компьютер уйындары, кинофильмдар тураһында һөйләрме? Шулай, мәҙәниәт усағыбыҙҙа милли мөйөш булдырҙыҡ. Бында һандыҡ, бишек, туҡыу станогы, һике һәм башҡа боронғо көнкүреш әйберҙәре бар. Ауылдағы мәктәптә 800-ләгән бала уҡый. Уларҙы сиратлап мәҙәниәт усағына саҡырабыҙ, күрһәтәбеҙ, һөйләйбеҙ, бишек йырҙарын йырлайбыҙ, бергәләп “Аҡ тирәк, күк тирәк”, “Ҡульяулыҡ һалыш” кеүек уйындарҙы уйнайбыҙ. Күптән түгел балалар менән бергә “Ҡарға бутҡаһы” йолаһын уҙғарҙыҡ. Шулай гөрләшеп эшләп йөрөгән көнөбөҙ. Йөрәктән сыҡҡан ғына йөрәккә барып етә, тиҙәр бит. Беҙ, иң мөһиме, эшебеҙҙе яратабыҙ, ә мәҙәниәт яратып, янып хеҙмәт иткәнде ярата.
Эльнара ШАЙМАРҘАНОВА:
- Вәсилә Яхъя ҡыҙы, һеҙ мәҙәниәт өлкәһендә күптән түгел генә эшләй башланығыҙ. Үҙегеҙҙең тәьҫораттарығыҙ тураһында бүлешегеҙ әле. Был өлкәгә ғашиҡ булдығыҙмы, әллә юҡмы? Ниндәй ауырлыҡтар менән осраштығыҙ?
Вәсилә СӘХӘПОВА:
- Ысынлап та, мәҙәниәт мауыҡтырғыс та, ауыр ҙа үҙе бер донъя. Эшләүе оҡшай, ауырлыҡтарға килгәндә, тәүҙә эшләй башлағас та халыҡты сараларға йәлеп итә алмай аптыраным. Шуға иң беренсе эште балаларҙан башларға булдым: малай-ҡыҙҙар менән “Йәшлек” бейеү ансамблен ойоштороп ебәрҙек. Әлеге ваҡытта парлы бейеү әҙерләйбеҙ. Тәүҙә бигерәк тә малайҙар менән эшләү ауырыраҡ булды, сөнки сәхнәлә сығыш яһап өйрәнмәгәндәр. Хәҙер иһә уларҙың үҙҙәренә лә оҡшай. “Апай, репетиция ҡасан була?” – тип һорап ҡына торалар. Сәхнә кешегә шәхес булараҡ асылырға, үҙ-үҙеңә ышанырға ярҙам итә тиҙәр бит, шуға үҙемдең балаларымды ла мәҙәниәткә ылыҡтырырға тырышам.
Эльнара ШАЙМАРҘАНОВА:
- Элек халыҡ клубҡа күңел асырға, “танцы”ға килер булған. Хәҙер иһә интернет, телевидение халыҡты бер аҙ мәҙәниәттән ситләштергәндер, моғайын. “Интернетты асам да теләгән концертты ҡарайым”, - тиеүселәр ҙә юҡ түгел.
Линара ҒАФАРОВА:
- Шулай ҙа улар тере аралашыуҙы алыштыра алмай бит. Беҙ халыҡтың ялын матур итеп ойоштороу, уларҙы мәҙәниәткә йәлеп итеү маҡсатында дискотекаларҙы йәнләндереп уҙғара башланыҡ. Фойеға өҫтәл-ултырғыстар ҡуябыҙ, сәй әҙерләйбеҙ. Халыҡ үҙе кәнфит-печенье тотоп килә лә өҫтәл артында үҙ компаниялары менән матур итеп сәй эсеп ултыра, кемдер гармунда уйнай, кемдер йыр йырлай. Прибельскийлылар бындай форматтағы сараларҙы бик ярата. “Ҡунаҡта ултырған кеүек булдыҡ”, - тип ҡәнәғәт булып ҡайтып китәләр. Башҡорт ғаиләһе көнөнә уҙғарылған сараны ла шул рәүешле ойошторҙоҡ. Айына бер тапҡыр “Ритайым”, йәғни башҡортса дискотекалар уҙғарабыҙ.
Эльнара ШАЙМАРҘАНОВА:
- Ә мәҙәниәт усаҡтарын матди-техник яҡтан тәьмин итеү яғынан хәлдәр нисек?
Фәһимә АБРАФИҠОВА:
- Элекке йылдар менән сағыштырғанда хәҙер, аллаға шөкөр, тип әйтерлек. Мин клубта эшләй башлаған осорҙа, 2003 йылда, хәлдәр күпкә мөшкөлөрәк ине: клубта ултырғыстар ҙа, кейергә кейемдәр ҙә, исмаһам шкаф та юҡ. Ниндәйҙер кисә ойошторам тиһәң, кейем таба алмай ыҙаланабыҙ. Сара уҙғарған һайын костюм артынан район үҙәгенә йөрөү ҙә уңайһыҙ. Шулай, яңы йыл алдынан водитель булып эшләүсе хәләл ефетемә 7 мең һум (ул ваҡытта ул күп аҡса ине) премия бирҙеләр. Шул аҡсаны йомарланым да ательеға барып, милли күлдәктәр тектереп ҡайттым. Хәҙер иһә костюмдар ҙа етерлек, иҫке булһа ла, музыка ҡоралдары ла бар. Әлегә аппаратураны яңыртыу мәсьәләһе генә көнүҙәк булып тора. Ватыла ҡалһа, ҡаҙ, йә булмаһа ҡапсыҡлап бәрәңге биреп, эшләтеп алабыҙ. Оҙаҡламай етәкселек тарафынан был мәсьәлә хәл ителер, тигән ышаныстабыҙ. Ә дөйөм алғанда, дәүләт яғынан мәҙәниәткә иғтибар артты, районда байтаҡ коллективҡа үҫеш өсөн гранттар бүленде, һәм был беҙҙе тағы ла нығыраҡ дәртләндермәй ҡалмай.
Наилә Ишемғолова:
- Ысынлап та, мәҙәниәтте үҫтереүгә иғтибар ҙур. Мәҫәлән, беҙҙең мәҙәниәт усағы күп функциялы үҙәк тип үҙгәртелде, матди-техник база нығынды. Әле бына ансамбль ҡыҙҙарына костюмдар тектереп бирергә вәғәҙә бирҙеләр. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, беҙҙә халыҡ мәҙәниәткә битараф түгел: мәҫәлән, ата-әсәләр ҡумыҙ түңәрәгенә йөрөүсе балаларына һис бер һүҙһеҙ ҡумыҙҙар алып бирҙе. Мәҙәниәт йортобоҙҙа кадрҙар штатында хореограф юҡ, шуға күрә район үҙәгенән Гөлназ Һөйәрғолова аҙнаһына ике тапҡыр килеп, балаларҙы бейеү серҙәренә төшөндөрҙө. Бында ла ата-әсәләр, юҡ кәрәкмәй, тип балаларына аҡса йәлләп торманы. Һуңынан бейеү түңәрәген ауылдашыбыҙ Гөлнур Шаймарҙанова алып барҙы. Түңәрәккә 25-28 бала йөрөнө, улар былтыр “Башҡортостан таланттары” бәйгеһендә призлы урындар ҙа алдылар. Фольклор ансамбле ҡыҙҙары ла, атй, тигәнгә, һайт, тип торалар, кәрәк икән, дәррәү итеп кейемдәр тектереп алалар. Халыҡ үҙе шулай һәр башланғысты күтәреп алғанда
беҙгә тырышып дәртләнеп эшләргә генә ҡала.
Эльнара ШАЙМАРҘАНОВА:
- Эйе, хөрмәтле, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре, халыҡты тормош мәшәҡәттәренән арындырып, уларҙың күңеленә рухи орлоҡ һәм өмөт һалыу йәһәтенән Һеҙҙең тырышлыҡ оло баһаға лайыҡ. Мәҙәниәт өлкәһенең тынғыһыҙ эшсәндәре булараҡ, Һеҙ кешеләргә сәнғәт донъяһы менән аралашыуҙа шатлыҡлы минуттар бүләк итәһегеҙ, халҡыбыҙҙың күркәм, матур йолаларын һаҡлап, уларҙы артабан ижади үҫтерәһегеҙ, тормошобоҙға яҡшы кәйеф һәм байрам төҫө өҫтәйһегеҙ. Артабан яңынан-яңытушытар , һөнәри үҫеш, ижади үрҙәр, бәхет,ныҡлы сәләмәтлек, имен тормош юлдаш булһын!
Эльнара ШАЙМАРҘАНОВА әңгәмәләште.
Файл не выбран
  • Читайте нас