Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү – изге бурыс

Районыбыҙҙа тел һөйгән, ғүмерен уны өйрәнеүгә, йәш быуынға еткереүгә, ижад итеүгә бағышлаған башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары эшләй. Уларҙың эше хаҡында район мәғариф бүлегенең туған телдәр буйынса мето­дисы Нәркәс Ҡоҙаҡаева менән әңгәмә ҡорҙоҡ.

- Нәркәс Радик ҡыҙы, районда башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының уҡытыу эшмәкәрлеге хаҡында һөйләп үтһәгеҙсе.

- Райондың барлыҡ мәктәптәрендә лә юғары белемле башҡорт теле һәм әҙә­биәте уҡытыусылары эшләй. Уларҙың 20-һе юғары, 15-е беренсе категорияға эйә. Күптәр БР халыҡ мәғарифы ал­дынғыһы, РФ һәм БР Мәғариф министр­лыҡтарының Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнгән. Ғөмүмән, белем һәм тәр­биә усаҡтарында үҙ эшенең оҫталары, һәләтле һәм ижади ҡарашлы педагогтар хеҙмәт итә. Ҡырмыҫҡалы районының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусы­ларын республикала ла белеп торалар, сөнки улар балаларға белем биреүҙән тыш төрлө сараларҙа, олимпиадаларҙа әүҙем ҡатнашалар. Үҙҙәренең башҡорт орнаменты менән биҙәлгән костюмда­ры менән дә башҡа район уҡытыусыла­рынан айырылып торалар.

Башҡорт телен уҡытыу районыбыҙҙа юғары кимәлдә ҡуйылған тип әйтә алам. Дәрестәргә йөрөйөм, айырыуса, семи­нарҙар ваҡытында күрһәтелгән асыҡ дәрестәрҙе үҙем анализлайым. Һәр дәрес яңы берҙәм талаптарға тап килә, этапта­ры теүәл үтәлә. Апрелдә Подлуб мәктә­бендә республика кимәлендә семинар үткәреп, педагогтарҙың тәжрибәһен арттырҙыҡ. Унда Силәбе өлкәһенән башҡорт теле уҡытыусылары оҫталыҡ дәрестәре күрһәтте, Өфөнән килгән дефектологтың сығышы мауыҡтырғыс булды. Ноябрҙә Сахай мәктәбендә шу­лай уҡ республика кимәлендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларына се­минар үткәрҙек. Бында Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫте­реү институтынан белгестәр ҡатнашты, асыҡ дәрестәр күрһәтелде.

Башҡорт һәм башҡа туған телдәр һәм әҙәбиәттәр кафедраһы мөдире, доцент, филология фәндәре кандидаты Зәкиә Ғәбитова Сахай мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы Зәлифә Бәшированың асыҡ дәресен юғары баһаланы. Дәре­слек авторы булараҡ Зәкиә Муллағәле ҡыҙы балалар менән әңгәмә лә ҡорҙо, кәңәштәрен дә бирҙе. Аҙаҡ түңәрәк өҫтәл артында имтихандарҙа осрай торған хаталар тураһында ентекләп аңлатты. Шулай уҡ семинарҙа ошо ка­федраның доценттары, филология фән­дәре кандидаттары Илшат Янбаев менән Мөнир Ҡарабаев телде, әҙәбиәтте уҡы­тыу буйынса кәңәштәр бирҙе, нисек итеп ҡыҙыҡлы дәрес үткәреү тураһында әңгәмә ҡорҙо.

Минеңсә, ошондай семинарҙар бик кәрәк, сөнки уҡытыусылар төрлө яҡлап үҫешергә тейеш. Улар мәктәп кимәлендә генә дәрес үткәреп ҡалмай, ә башҡалар менән дә тәжрибә уртаҡлаша, үҙе өй­рәнә, үҫә, камиллаша.

- Башҡорт теле уҡытыусыларының методик берекмәһе тураһында нимә әй­тер инегеҙ?

- Башҡорт теле уҡытыусыларының методик берекмәһе эшмәкәрлеге әүҙем бара. Йыл һайын теоретик һәм прак­тик семинарҙар уҙғарыла. Методик бе­рекмәне Олокүл мәктәбенең тәжрибәле башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыу­сыһы Әлфиә Ғәйфуллина етәкләй. Ул минең ҙур ярҙамсым. Барлыҡ эштәрҙе бергәләп, кәңәшләшеп эшләйбеҙ. Әл­фиә Тимерйән ҡыҙы уҡытыусыларҙы тиҙ генә ойоштороуға һәләтле, төрлө мәҙәни сараларҙа ҡатнаштырырға ла ваҡыт таба. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусы­лары – милләтебеҙ һағында тороусылар, телебеҙҙе яҡлаусылар һәм һаҡлаусылар. Балаларыбыҙ күңелендә мәктәп эскәмйәһенән үк милли рух, теленә, халҡы­на һөйөү уятыу, уларҙың бурысы булып тора. Ғөмүмән, районда “Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре ту­раһында”ғы Законды тормошҡа ашырыу буйынса эштәр тулы кимәлдә һәм тейе­шенсә алып барыла.

- Мәктәптәрҙә туған телебеҙҙән тыш, мәҙәниәтебеҙгә, тарихыбыҙға ҡыҙыҡһыныу, һөйөү тәрбиәләү сарала­ры нисек ойошторолған? Ҡаҙаныштар ҙа барҙыр?

- Уҡыусылар үҙ туған телен һәм әҙә­биәтен белеү менән генә сикләнмәй, әлбиттә. Улар ысын мәғәнәһендә йо­лаларыбыҙҙы, халҡыбыҙҙың тарихын, мәҙәниәтен, сәнғәтебеҙҙе лә яҡшы бе­лергә тейеш. Был йүнәлештә районда уҡыусылар өсөн “Урал батыр”, “Һаумы, һаумы, әкиәт!” конкурстары ойошто­рола. Мәҫәлән, “Урал батыр” конкур­сының Зубовола үткән төбәк этабында Иҫке Бәпес, Мөкәй, Ефремкин, Ҡыр­мыҫҡалының 2-се мәктәбе уҡыусылары номинациялар буйынса Маҡтау ҡағыҙы­на лайыҡ булды. “Башҡорт теленән халыҡ-ара диктант” акцияһында бик әүҙем ҡатнашалар. Йылына ике тапҡыр ойошторолған милли кейемдәр көнөн­дә бөтә мәктәптәрҙә тематик дәрестәр, кластан тыш саралар үткәрелә. Әле де­кабрь айында Стәрлебаш районында үткәрелгән “Шаммас уҡыуҙары” фору­мында Ҡырмыҫҡалының С.М.Чугункин исемендәге мәктәбенең 3-сө класс уҡы­усыһы Азалия Иштуғанова 3-сө урын алып ҡайтты (етәксеһе Г.Т. Ғирфанова). Прибельский мәктәбенең 7-се класс уҡыусыһы Илнар Һөйәрғолов (етәксеһе Ф.М. Байымова) Ауырғазы районында уҙған “Рәшит Назаров уҡыуҙары”нда призер булды.

Шулай уҡ Ҡырмыҫҡалы районында республика кимәлендәге “Хөсәйенов уҡыуҙары” (Үтәгән мәктәбе), “Шаймо­ратов уҡыуҙары” (Ҡырмыҫҡалы гим­назияһы), Бөтә Рәсәй кимәлендәге “Башҡорт мозаикаһы” (Прибельский мәктәбе) фестивале үткәрелә. Әйткән­дәй, “Башҡорт мозаикаһы” фестивале 12 декабрҙә үтәсәк. Ошондай конкурстар аша йәш быуында милли рух тәр­биәләнә, илһөйәрлек тойғоһо көсәйә.

- Киләһе йылға ниндәй маҡсаттар ҡуйылды?

- Киләсәктә лә ошолай тырышып эшләргә тигән маҡсаттар ҡуйҙыҡ. Башҡорт теле уҡытыусыларына яңы форматтағы ҡыҙыҡлы, заманса семи­нарҙар, форумдар, ижади кисәләр үт­кәреүҙе планлаштырабыҙ. Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү, дәүләт теле булараҡ, дәрәжәһен тағы ла юғарыраҡ күтәреү – изге бурысыбыҙ. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, башҡорт теленең нәфислеген, йомшаҡлығын, гүзәллеген һәм уны нисек бар шул ки­леш киләһе быуынға еткерергә тей­еш тигән фекерҙәмен. Шулай уҡ ата-әсәләрҙе лә төрлө сараларға йәлеп итеү, яҡташтарыбыҙҙың тел буйынса белемен арттырыу, аңлатыу эштәре алып барыу, ғаилә эсендә үҙ туған телеңдә аралашыу өҫтөндә эшләү ҙә күҙ уңынан ысҡынма­ясаҡ. Башҡорт һәм башҡа туған телдәрҙе үҫтереүгә арналған проекттарҙа әүҙем ҡатнашыу һәм уҡытыусыларҙың үҫешеү, заман менән бергә барыу эше лә артабан дауам итәсәк.

- Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Нәркәс Радик ҡыҙы! Эшегеҙҙә, барлыҡ башланғыстарығыҙҙа уңыштар юлдаш булһын!

Розалия НАЗАРОВА

әңгәмәләште.